اسلامى ، به‌ويژه تكيه بر انبيا و نيز كار مداوم بر روى مغازى رسول‌خدا ( ص ) ، متأثر از همين بينش است . گرچه به‌مرور و به دلايلى ديگر ، مباحث تاريخى گسترده‌اى در متون تاريخى مسلمانان مطرح گرديد ، قالب پرداخت‌هاى تاريخى قرآن به‌عنوان عبرت ، در بسيارى از مواقع مورد توجه مسلمانان قرار گرفت . افزون بر قرآن‌كريم ، لزوم بهره‌گيرى از سنت رسول‌خدا ( ص ) نيز نقش بسزايى در ايجاد انگيزه و توجه مسلمانان به تاريخ داشته است . بىشك پيامبر ( ص ) به‌عنوان شخصيتى برجسته مىتوانست در اذهان مسلمانان نقش تاريخى ويژه‌اى براى خويش به‌وجود آورد . نگرش مسلمانان درباره پيامبراكرم ( ص ) مستلزم بررسى دقيق و موشكافانه از زندگى آن حضرت بوده است . بىگمان گزارش‌هاى موجود درباره شخصيت رسول‌خدا ( ص ) بيانگر اثرگذارى ايشان در تاريخ و تاريخ‌نگارى در ميان مسلمانان است . البته ناگفته نماند تأثير فعاليت‌ها و منابع پيش از اسلام ( مانند قصه‌هاى ايام و انساب ) در روش‌هاى تاريخ‌نگارى اسلامى ، انكار ناپذير است . « 1 » پس از فتوحات اسلامى ، تاريخ‌نگارى جايگاه خاصى يافت و مسلمانان كه خود ملتى تاريخ‌ساز بودند ، بر آن شدند تا افزون بر تاريخ اقوام پيشين ، تحولات و تغييراتى را كه خود در تاريخ به‌وجود آورده بودند ، ثبت كنند و آن را به نسل‌هاى بعد بسپارند . شايد نخستين اثر تاريخى اسلامى ، تاريخ ابن ابىرافع باشد كه درباره جنگ‌هاى جمل ، صفين و نهروان است . « 2 » اولين اثر در شرح زندگى پيامبر ( ص ) و همچنين گزارش تفصيلى از جنگ‌هاى صدر اسلام و به‌اصطلاح « سير و مغازى » ، كتابى بود كه ابن اسحاق ( 151 ق ) آن را نگاشت . البته اصل اين كتاب اكنون در دست نيست ، ولى سيره ابن‌هشام كه به‌صورت‌هاى گوناگون چاپ شده ، براساس همان سيره ابن‌اسحاق نوشته شده است . بدين‌ترتيب ، تاريخ‌نويسى در ميان مسلمانان آغاز شد كه البته بيشتر به شرح ويژگىهاى زندگى پيامبر ( ص ) و اصحاب آن حضرت مىپرداخت و دستمايه اصلى آن نيز حديث بود .

--> ( 1 ) . همان ، ص 20 - 17 . ( 2 ) . ويرگوردن چايلد ، تاريخ : بررسى نظريه‌هايى درباره تاريخ گرايى ، ص 44 .